Achtergrond
In 2007 is het 850 jaar geleden dat de parochie Nispen voor het eerst in een schriftelijke bron wordt genoemd en kan, voortbouwend op het feest 1000 jaar Nispen in 1957, het 1050-jarig bestaan van het dorp worden gevierd.
Op initiatief van Heemkundekring de Heerlijkheid Nispen zijn in 2005 enkele bijeenkomsten georganiseerd om dit feestelijke feit onder de aandacht te brengen van de Nispense verenigingen. Na enkele bijeenkomsten hebben verschillende personen van deze Nispense verenigingen zich bereid getoond zich in te willen zetten voor dit feestelijke jaar en is op 28 oktober 2005 de Commissie NISPEN FEEST! ingesteld.
De Commissie NISPEN FEEST! heeft zich ten doel gesteld om in 2007 nieuwe en/of bestaande Nispense activiteiten van de Nispense verenigingen te ondersteunen in het kader van het thema 1050 jaar dorp Nispen/850 jaar parochie Nispen. Het kan om allerlei soorten activiteiten gaan: activiteiten waarbij het verleden centraal staat, sportieve of culturele evenementen voor jong en oud maar ook bijeenkomsten waarbij naar de toekomst van ons dorp wordt gekeken. De taak van de commissie bestaat in eerste instantie uit het coördineren en extra promoten van deze activiteiten.

Geschiedenis in het kort
Gedurende de verschillende ijstijden ver voor de jaartelling, ontstond waarschijnlijk het stroompje dat in nabijheid van Achterbroek ontspringt. Het dal van de beek loopt vrij recht. Het begint tussen Kalmthout en Achterbroek in het zuiden en gaat vandaar noordwaarts tot voorbij Roosendaal.
Op de flanken van het dal ligt een reeks oude en jongere nederzettingen. Meestal zijn het gehuchten, maar er liggen ook enkele dorpen en Roosendaal als stad. Nispen ligt aan het dal van deze beek en vinden we aan de westkant, ongeveer in het midden van het dal en nog net in Nederland.
Het dal van de beek moet al vroeg bewoond zijn geweest, terwijl het in de verdere omgeving nog leeg was. In het dal leefden de mensen. Als bewoningsgebied vormde het dal een eenheid, waarvan Nispen het kerkelijke centrum werd: de parochie Nispen.
Of er in de prehistorie reeds mensen gewoond hebben is onbekend, er zijn nog nooit enige sporen daarvan gevonden. Pas in het najaar van 2006 werd op de bouwlocatie Oostmoer, tussen de Moerendaalsestraat en de Heijbeeksestraat, archeologisch onderzoek verricht naar sporen van vroegere bewoning. Dit onderzoek heeft aangetoond dat er sprake was van bewoning in de tiende en elfde eeuw.

In het dal van de beek verwierf de abdij Tongerlo vooral oude cultuurlanden op de flanken van het beekdal met name in Essen en Kalmthout, maar ook de parochierechten van Nispen en die van Klein-Zundert. De parochierechten van Nispen bestrijken heel het beekdal. De gronden van Tongerlo liggen gegroepeerd in een smalle strook langs de beek in Essen en Kalmthout.
De kern van Nispen ligt op een hoog plateau aan de beek. De parochiekerk staat aan de rand van het dal. Dat is een bouwplaats voor kerken zoals we die elders ook wel tegenkomen. Als het even kan, bouwden de middeleeuwers hun kerk immers op een markante plek in het landschap. Bij de kerk van Nispen kruisen twee wegen: de ene loopt zowat evenwijdig aan de beek, de andere kruist die weg en steekt wat verderop de beek over. Rond die kruising lijkt al vroeg een compacte nederzetting te hebben bestaan. Daaromheen lag op het plateau een grote open akker
Vanwege de centrale ligging van de Nispense nederzetting in het beekdal zal juist op deze plaats een kerk gesticht zijn welke eveneens diende voor het gehele gebied tussen Kalmthout en Roosendaal, een gebied met een lengte van circa drieëntwintig kilometer.
Van een oorspronkelijk bosrijk gebied veranderde het landschap door ontginning tot een cultuurlandschap met heidevelden, vennen en bosschages. Daarnaast zorgde de turfnering voor veranderingen in het landschap. In West-Brabant en het daaraan grenzende gedeelte van het huidige België was het landschap rijk aan turf, in deze streek ook wel moer genoemd. Namen als Oostmoer en Moerendaal in Nispen verwijzen hiernaar. Om de turf goed te kunnen vervoeren werden in het gebied Nispen-Essen-Kalmthout-Nieuwmoer verscheidene turfvaarten gegraven. In 1449 wordt ten oosten van de beek de turfvaart naar Nieuwmoer aangelegd, de Elderse of Oude Turfvaart en.
In 1570 beginnen arbeiders met het graven van een vaart die pal langs Nispen zelf kwam, maar die door de oorlogsperikelen van 1583 pas in 1610, aan het begin van het Twaalfjarig Bestand, in gebruik kan worden genomen. de Nispense Turfvaart. Deze vaart liep vanuit Essen naar de Klokberg, via de Dorpsstraat richting Zandschel en kruiste de Molenbeek door middel van een soort aquaduct. Dat turfkanaal is geen lang leven beschoren, want in 1680 is het al afgeschreven.Sporen daarvan zijn nog steeds te zien zoals bij Zandschel en het bosje aan de Nigtestraat.

Grote ingrepen in het landschap rondom Nispen vonden plaats in de tweede helft van de vorige eeuw. De aanleg van de Antwerpseweg tussen Roosendaal en Essen zorgde voor een doorsnijding van het landschap in het beekdal bij Nispen. Daarnaast heeft de uitvoering van de ruilverkaveling Nispen-Schijf ook geleid tot wijziging in perceelsvormen en afwatering.
Een wezenlijke groei van de nederzetting Nispen kwam pas na de Tweede Wereldoorlog op gang. Rond 1816 was de bebouwing grotendeels geconcentreerd rond het kruispunt bij de kerk en langs de Essenseweg en Dorpsstraat. Rond 1832 begon ook langs de Bergsebaan steeds meer bebouwing te ontstaan waardoor begin vorige eeuw de kenmerkende driehoek in het stratenpatroon van Nispen ontstond. Vanaf de jaren 60 is deze driehoek steeds verder opgevuld met woningbouw. In het begin van deze eeuw volgde een uitbreiding van het dorp door de ontwikkeling van de eerste fase van Oostmoer.

Indien u over bovenstaande gegevens nadere informatie wenst, kunt u onder meer de website van de heemkundekring raadplegen via www.heemkundenispen.nl. Bij het onderdeel Nispen vindt u daar een globaal overzicht van de Nispense geschiedenis. De heemkundekring is graag bereid u verdere informatie te verstrekken.